دیتاسنترهای لبه (Edge Data Centers) به مراکزداده کوچکتری گفته می‌شود که در نزدیکی منابع تولید داده (مانند شهرهای کوچک یا کارخانه‌ها) قرار می‌گیرند تا تأخیر شبکه را کاهش داده و پردازش سریع‌تر داده‌ها را ممکن سازند، که برای کاربردهایی مانند اینترنت اشیا (IoT) و  5Gبسیار مهم است. 

وقتی از دیتاسنتر صحبت می‌شود، اغلب مراکزی بزرگ و متمرکز در نظرمان می‌آید که هزاران سرور را در یک مکان مستقر کرده‌اند. اما با رشد فناوری‌های نوین، این مدل متمرکز دیگر برای همه نیازها کارآمد نیست. همین مسئله باعث شده دیتاسنترهای لبه (Edge Data Centers) به یکی از مهم‌ترین روندهای صنعت از سال ۲۰۲۵ تبدیل شوند.

پردازش نزدیک به کاربر اهمیت زیادی دارد، در بسیاری از کاربردها، زمان پاسخ‌گویی یا همان تأخیر (Latency) اهمیت حیاتی دارد. به عنوان مثال تصور کنید در یک جراحی رباتیک از راه دور، هر میلی‌ثانیه تأخیر می‌تواند خطرناک باشد یا در یک خودروی خودران، فرمان ترمز باید در کسری از ثانیه اجرا شود؛ اگر تمام داده‌ها برای پردازش به یک دیتاسنتر مرکزی در هزاران کیلومتر آن‌طرف‌تر ارسال شوند، این تأخیر اجتناب‌ناپذیر خواهد بود .اینجاست که دیتاسنترهای لبه وارد عمل می‌شوند. این مراکزداده کوچک‌تر و پراکنده، به‌جای استقرار در یک نقطه مرکزی، در نزدیکی کاربران و دستگاه‌ها قرار می‌گیرند. با این کار، داده‌ها در همان محل یا نزدیک‌ترین نقطه پردازش می‌شوند و فقط اطلاعات نهایی یا ضروری به دیتاسنترهای مرکزی ارسال می‌گردد.

از کاربردهای دیتاسنترهای لبه در اینترنت اشیا (IoT)  می‌توان به این مطلب اشاره کرد که میلیاردها دستگاه هوشمند مانند سنسورها، دوربین‌های شهری، تجهیزات صنعتی و وسایل خانگی هوشمند هر لحظه در حال تولید داده هستند. انتقال همه این داده‌ها به دیتاسنترهای مرکزی نه‌تنها زمان‌بر، بلکه پرهزینه تر می‌باشد. پردازش در لبه باعث می‌شود تصمیم‌گیری سریع‌تر و محلی‌تر انجام شود.

همچنین یکی از بزرگ‌ترین وعده‌های 5G،  کاهش تأخیر ارتباطات به کمتر از یک میلی‌ثانیه است. تحقق این وعده بدون وجود دیتاسنترهای لبه ممکن نیست. به همین دلیل اپراتورهای مخابراتی در حال سرمایه‌گذاری گسترده برای ایجاد مراکز داده نزدیک به آنتن‌های 5G هستند.

از مزیت‌های اصلی  دیتاسنترهای لبه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. کاهش تأخیر: داده‌ها در همان محل تولید پردازش می‌شوند.
2. کاهش پهنای باند مصرفی:  فقط داده‌های ضروری به دیتاسنترهای مرکزی منتقل می‌شوند.
3. امنیت و حریم خصوصی بیشتر:  اطلاعات حساس می‌توانند در همان نقطه باقی بمانند و نیازی به انتقال به مسافت‌های طولانی ندارند.
4. مقیاس‌پذیری بهتر: به‌جای فشار بر مراکز داده مرکزی، بار پردازش در سطح شبکه توزیع می‌شود.

بالا رفتن تقاضا در زمینه‌های مختلف اجتماعی همچون شهرهای هوشمند، کاربردهای صنعتی و اینترنت اشیا، خودروهای خودران، واقعیت افزوده (AR/VR) و …. موجب گشته تا درخواست ارائه و نصب دیتاسنترهای لبه از سال ۲۰۲۵ به‌شدت افزایش یابد. پیش‌بینی می‌شود این مراکز داده به بخشی جدا نشدنی از اکوسیستم فناوری تبدیل شوند و مانند دیتاسنترهای مرکزی، نقش حیاتی در تجربه دیجیتال روزمره ما ایفا کنند.

دوشنبه 21 اردیبهشت 1405